Kultura Rosyjskiego Biznesu

KULTURA ROSYJSKIEGO BIZNESU

1. WSTĘP

Rozumem Rosji nie zrozumiesz, Typową miarą jej nie zmierzysz... Fiodor Tiutczew
Rosja była i najprawdopodobniej pozostanie największym partnerem gospodarczym Polski na Wschodzie. W ostatnich latach doszło do zaniedbań w polityce wschodniej, co skrzętnie wykorzystały państwa zachodnie, a także Daleki Wschód. Skutkiem tego saldo obrotów handlowych z Rosją jest dla Polski dramatycznie ujemne i za ostatni rok wyniosło 3,7 mld. USD. Kryzys gospodarczy, który wybuchł w Rosji w 1998 roku, tak naprawdę już minął. Gospodarka Rosji szybko ustabilizowała się. Według danych statystycznych produkt krajowy wzrasta rocznie o 8%, a inwestycje o 20%. Eksport przewyższa import o 60 mld $. W Rosji nastąpił teraz wzrost zdolności nabywczej podstawowych grup społecznych.
Z badań Polskiej Agencji Informacyjnej przeprowadzonych w listopadzie 2001 r. wynika, że według opinii społeczeństwa polskiego dążenie do obopólnej, korzystnej wymiany handlowo-gospodarczej jest najważniejszym czynnikiem, sprzyjającym rozwojowi stosunków z naszym największym sąsiadem (Rysunek 1.0.1.). Jako dwa kolejne, ważne czynniki respondenci podali posiadanie wspólnych słowiańskich korzeni, oraz bliskość kultur Polski i Rosji. Jednak prawie połowa respondentów odczuwa co najmniej częściowy brak informacji o Rosji i Rosjanach (Rysunek 1.0.2.).
Ze względu na bliskość rynku i co za tym idzie częstotliwość kontaktów, polskie firmy mają faktycznie szczególnie dużo szans, na zdobycie doświadczeń w kontaktach z partnerami rosyjskimi. Działanie naturalne, opierające się wyłącznie na wyczuciu, które podpowiada posiadanie "wspólnej z Rosjanami słowiańskiej duszy" w myśl zasady "Polak i Rosjanin - to dwaj bracia", nie zawsze prowadzi do sukcesu. Tak naprawdę, Polacy i Rosjanie reprezentują dwie różne kultury i dwie oddzielne cywilizacje. Cytowany wcześniej, jako motto fragment wiersza rosyjskiego romantyka Fiodora Tiutczewa "Rozumem Rosji nie zrozumiesz" z 1866 roku "zrozumiemy" tylko wtedy, kiedy uświadomimy sobie fakt, że kultura rosyjska z reguły inaczej pojmuje kategorię rozumu niż kultura polska, oraz że "rozum" jest tu swoistym synonimem "Zachodu" (racjonalizmu dziedziczonego po Rzymie). Tłumacząc więc myśl Tiutczewa na język naszej (zachodniej) kultury można byłoby powiedzieć, iż "Zachód Rosji nie zrozumie". Podobnie pojęcie "demokracji" w polskiej kulturze, jest ściśle związane z "wolnością polityczną" i liberalizmem. Traktujemy ją jako wartość pozytywną. Inaczej jest w Rosji, gdzie "demokrację" przeciwstawia się np. "arystokracji". Z polityki przenosi się ją do rzeczywistości socjalnej i mówi się np. o "rewolucyjnych demokratach" (przeciwstawiając ich liberałom). W zachodnim modelu pojmowaniu świata "demokracja" z "rewolucyjnością" jest raczej nie do pogodzenia.
Gdy przedsiębiorcy z dwóch różnych kręgów kulturowych spotkają się nie posiadając wzajemnej, dogłębnej znajomości swoich kultur, nie będą posiadali również zasobu informacji, który jest niezbędny do właściwego zinterpretowania swych wypowiedzi, działań i intencji. Kultura współczesnego rosyjskiego środowiska biznesowego stanowi więc swoisty konglomerat składający się ze stereotypów zachowań poprzednich epok, zapożyczeń z zachodniej kultury przedsiębiorczości oraz kształtujących się obecnie wartości. Każda firma zagraniczna, która planuje prowadzenie interesów w Rosji, musi być przygotowana na swoisty szok kulturowy. W niektórych przypadkach może to być rozpowszechniona na każdym kroku biurokracja i korupcja, w innych, szczególne obyczaje i reakcje partnerów czy pracowników. A więc nasz przyszły sukces na rynku rosyjskim, zależy w dużej mierze od tego, czy prawidłowo zrozumiemy najgłębiej skryte motywy naszych partnerów handlowych. Aby przeniknąć sferę cudzych pragnień i motywacji, trzeba czegoś więcej niż dobrej znajomości języka rosyjskiego, czy lekcji dobrych manier. Kultura jest bowiem niematerialna, a więc i również trudno zauważalna. Obejmuje ona przekazywany z pokolenia na pokolenie całokształt dorobku danej społeczności, w tym: przekonania, wzory postępowania, reguły współżycia, zbiory zasad i koncepcji, pojęć przyjętych w określonej zbiorowości i wyznaczających obowiązujące zachowania.
We współczesnej literaturze możemy znaleźć wiele publikacji typu "Go to Russia" 1, oferujących gotowe, bardzo proste "recepty" na sukces w tym kraju 2. Niestety, zwykle opisują one zaledwie niektóre zewnętrzne symptomy kultury typu "żucie gumy w czasie spotkań" lub "picie wódki w czasie negocjacji", które bez znajomości głębokich praw i wartości uznawanych przez kulturę rosyjskiego biznesu, stają się zbiorem śmiesznych, mało zrozumiałych i często obraźliwych zachowań.
Rysunek 1.0.1. Ilustracja wyniku odpowiedzi na pytanie: Czy jest coś, co Pana/Pani zdaniem, sprzyja obecnie rozwojowi stosunków między Polską a Rosją? 3	Rysunek 1.0.2. Ilustracja wyniku odpowiedzi na pytanie: Czy w Pana(i) odczuciu ma Pan/Pani dostatecznie dużo informacji o Rosji i Rosjanach? 4

1 Brown J.M., Go to Russia, Hammin, Boston 2001

2 Selleman G., Goldman M., Russian Business, Access Publishing, Londyn 1997

3 Pracownia Badań Społecznych, PAI, Wyniki opublikowane w Internecie, http://www.pai.pl

4 Pracownia Badań Społecznych, PAI, Wyniki opublikowane w Internecie, http://www.pai.pl

Poprzedni rozdział

Góra strony

Następny rozdział