Kultura Rosyjskiego Biznesu - Trójkąt kulturowy J. Molea

KULTURA ROSYJSKIEGO BIZNESU

3.4. TRÓJKĄT KULTUROWY J. MOLEA

Johna Mole w książce "W tyglu Europy"

86 przedstawia koncepcję trójkąta kulturowego. Jego trzy główne wymiary to: Komunikacja, Organizacja, Przywództwo. Oczywiście autor stwierdza, że jak każdy model ludzkich zachowań jest to model uproszczony, jego wymiary należało by podzielić na wiele podkategorii. W zasadzie cała książka Molea to próba "upraktycznienia" twierdzeń i G. Hofstede, o którego badaniach pisał dalej bardzo szczegółowo. Mole przedstawia jednak ciekawe modele organizacji i przywództwa, a więc wartości bardzo charakterystycznych dla kultury rosyjskiego biznesu.

Modele organizacji wyróżnione przez J. Mole to skrajnie przeciwne modele: systematyczny i organiczny. Według autora położenie na skali organizacji zależy od stopnia wiary w to, że ludzkim sprawom należy narzucić racjonalny porządek. Wielu innych autorów stosuje tu takie określenia jak: Mechanistyczny - Społeczny, Formalny-Nieformalny, Zadaniowy-Ludzki.

Model Systematyczny:
- to postawa która zakłada, że podstawowe elementy procesu organizacyjnego są funkcjami koordynowanymi przez jasno określone i logiczne związki. Efektywność organizacji zależy od jakości zaprogramowania tych funkcji w celu osiągnięcia dokładnie określonego celu. Związki między ludźmi są zależne prawie wyłącznie od funkcji przez nich wykonywanych. Cele i zadania ważniejsze są niż ludzie. Związek między człowiekiem a organizacją jest oparty na umowie (pisemnej lub ustnej) i ma charakter racjonalny. Istnieje podział między tożsamością jednostki, a jej funkcją organizacyjną. Jeśli jednostka nie spełnia potrzeb organizacji zakłada się, że jest ona dla organizacji zbędna.

Model Organiczny:
- to przekonanie, że organizacja przypomina żywy organizm, wyrosły z potrzeb ich członków oraz warunków narzuconych przez otoczenie i potrzeby chwili. Funkcje i związki między nimi zmieniają się. Wprawdzie istnieje pewien porządek, ale opiera się on głównie na osobistych związkach i hierarchii, a nie na funkcjonalnym systemie. Efektywność organizacji zależy od stopnia współdziałania jej członków dla osiągnięcia łączącego ich celu. Związki między jednostką a organizacją nie są jasno określone, ponieważ zatarte są różnice między nimi. Zatarta jest również różnica między tym, kim się jest i tym co się robi. Lojalność wobec firmy oznacza lojalność wobec jednostek. Każda jednostka ma w organizacji do odegrania pewną rolę i odgrywa ją przez sam fakt przynależności.

MODEL SYSTEMATYCZNY	MODEL ORGANICZNY
Najlepsze decyzje są oparte na badaniach i analizach	Najlepsze decyzje są oparte na rozsądku i doświadczeniu
Planowanie ma wpływ na to, co się wydarzy	Po co planować? Przyszłość nie jest przewidywalna
Postępy i sukcesy zależą od wiedzy i doświadczenia	Postępy i sukcesy zależą od znajomości i układów
Najważniejszą cechą lidera jest kompetencja	Najważniejszą cechą lidera jest charyzma
Schematy organizacyjne opisują sposób działania firmy	Schematy organizacyjne nie odzwierciedlają rzeczywistego sposobu działania firmy
Aby ludzie pracowali efektywnie, potrzebują przede wszystkim szczegółowych planów działania	Aby ludzie pracowali efektywnie, potrzebują przede wszystkim możliwości wykazania się kreatywnością
Źródłem błędów okazują się prawie zawsze niesprawne mechanizmy i procedury	Źródłem błędów okazują się zawsze ludzie
Zadania powinny być precyzyjnie określone	Ludzie powinni wykazywać inicjatywę w realizacji zadań
Dostajesz awans, jeśli masz dobre wyniki	Awans dostaje odpowiednia osoba
Niezbędnych umiejętności można się nauczyć	Albo nadajesz się do pracy, albo nie
Przestrzeganie procedur jest bardzo ważne	Czasem konieczne jest ignorowanie procedur
Procedury powinny zostać zrewidowane dopiero po dokładnej analizie	Procedury powinny być szybko dostosowywane do okoliczności
Kluczem do sukcesu jest zarządzanie najważniejszymi wskaźnikami	Kluczem do sukcesu jest zarządzanie najważniejszymi ludźmi
Porządek spotkania powinien być ściśle przestrzegany	Uczestnicy spotkania nie powinni być niewolnikami ustalonego porządku
Cechy osobowości nie powinny wpływać na problemy biznesowe	Cechy osobowości są ważnym elementem każdego problemu
Zebrania są stratą czasu, o ile nie przynoszą konkretnego rezultatu	Zebrania zawsze są przydatne, ponieważ dają ludziom szansę przedstawienia problemów
Większość ważnych decyzji i uzgodnień zapada na zebraniach	Większość ważnych decyzji i uzgodnień zapada poza oficjalnymi zebraniami
Zebraniami powinny kierować ustalone procedury	Zebrania powinny być możliwie elastyczne i mieć dowolną formę
Zwykle można polegać na ludziach, którzy mają dokończyć zaczęte zadania	Trzeba pilnować ludzi, którzy mają dokończyć zaczęte zadania
Ostateczne zwycięstwo należy do tych, którzy mają najsilniejsze argumenty	Ostateczne zwycięstwo należy do tych, którzy mają najsilniejszych sojuszników

Tabela 3.4.1. Modele organizacji J. Molea i ich główne cechy

Modele przywództwa według J. Mole to skrajnie przeciwne poglądy indywidualistyczne i grupowe. Według autora realizacja aspektu przywództwa zależy od stopnia przekonania, że władza dawana jest jednostkom przez grupy. Wielu innych autorów stosuje tu takie terminy jak: Dyrektywne - Partycypacyjne, Autokratyczne - Demokratyczne, Z góry w dół - Z dołu do góry, Despotyczne - Elitarne.

Model Indywidualistyczny:
- to przekonanie, że ludzie są z natury nierówni i że jednostki najbardziej efektywne, kompetentne lub wykształcone podejmują decyzje w imieniu innych. Władza słusznie się należy istotom wyższym, a istoty niższe mają się tej władzy podporządkować.

Model Grupowy:
- to przekonanie, że choć jednostki mogą się różnić zdolnościami czy skutecznością działania, każdy ma prawo być wysłuchany i wszyscy mają prawo uczestniczyć w podejmowaniu dotyczących ich decyzji. Dla wygody wyznacza się przywódców. Zarządzają oni tak długo, jak długo są wyrazicielami interesów i poglądów tych, których reprezentują.

MODEL INDYWIDUALISTYCZNY	MODEL GRUPOWY
Najskuteczniejsze decyzje to te, które podejmują pojedyncze osoby	Najskuteczniejsze decyzje są podejmowane zespołowo
Planowanie najlepiej wychodzi ścisłemu kierownictwu	Najlepiej, gdy w planowaniu uczestniczą wszyscy zaangażowani w daną dziedzinę pracownicy
Najlepiej, gdy decyzje podejmują ludzie ponoszący odpowiedzialność	Najlepiej, gdy decyzje podejmują zespołowo wszyscy, których one dotyczą
Wystarczy, jeśli strategię firmy zna ścisłe kierownictwo	Każdy powinien znać strategię przedsiębiorstwa
Najważniejsze dla realizacji decyzji jest udzielanie jasnych poleceń	Najważniejsze dla realizacji decyzji jest uzyskanie zgody wszystkich zainteresowanych
Liderem trzeba się urodzić	Każdy może stać się dobrym liderem zespołu
Szef będzie lepszym szefem, jeśli utrzyma dystans wobec podwładnych	Szef będzie lepszym szefem, jeśli będzie blisko swych podwładnych
Najlepsi szefowie są twardzi i zdecydowani	Najlepsi szefowie umożliwiają podwładnym współuczestnictwo i potrafią słuchać
Najważniejszym zadaniem szefa jest jasne i jednoznaczne formułowanie celów	Najważniejszym zadaniem szefa jest doprowadzenie do uzgodnienia celów przez zespół
Egzekwowanie jakości należy do zadań menedżerów	Każdy powinien odpowiadać za jakość
Należy nagradzać jednostki	Należy nagradzać zespoły
Ludzie pracują przede wszystkim dla samych siebie	Ludzie pracują przede wszystkim dla zespołu
Zdrowa konkurencja w pracy jest ważniejsza od pracy zespołowej	Praca zespołowa jest ważniejsza od rywalizacji
Zebrania służą przede wszystkim do komunikacji	Zebrania służą przede wszystkim podejmowaniu decyzji
Jeśli mam problem, najpierw idę do szefa	Jeśli mam problem, najpierw rozmawiam z kolegami
Osoba prowadząca zebranie powinna mieć nad nim pełną kontrolę	Każdy uczestnik zebrania powinien przedstawić swoje sprawy
Nawet jeśli się nie zgadzam, zawsze wspieram tą decyzję, którą podjęła większość	Jeśli nie zgadzam się z jakąś decyzją, będę próbował jej nie przestrzegać
Kiedy chcę, by coś zostało zrobione, spotykam się z poszczególnymi ludźmi zaangażowanymi w daną pracę	Kiedy chcę, by coś zostało zrobione, zwołuję spotkanie wszystkich zainteresowanych
Moim głównym celem w czasie spotkania jest przedstawienie własnego poglądu	Moim głównym celem w czasie spotkania jest pomóc zespołowi w osiągnięciu porozumienia
Zebrania są czasochłonnym sposobem osiągania porozumienia	Zebrania są najlepszym sposobem osiągania porozumienia

Tabela 3.4.2. Modele przywództwa J. Molea i ich główne cechy

Rysunek 3.4.3. Rosja na mapie Molea

Mole dokonuje analizy kultury przedsiębiorczości wielu krajów na bazie wcześniej zaproponowanego modelu wymiarów kulturowych i ich cech (Tabele 3.4.1. i 3.4.2.) i wyniki umieszcza na mapie współrzędnych - Rysunek 3.4.3.
Mapa ta przeszła do klasyki badań międzykulturowych pod nazwą "Mapy Molea" i wywołała ona wiele polemik i burzliwych dyskusji wśród badaczy kultury Europy Zachodniej.

Należy nadmienić, że badania Molea nie były potwierdzone żadnymi badaniami statystycznymi (np. ankietowymi), więc nie można ich traktować jako całkowicie obiektywny materiał. Autor jednak proponuje wykorzystanie przedstawionych wyżej tabel jako testów.

Jak widzimy na mapie Molea (Rysunek 3.4.3.), Rosja jest krajem o najbardziej indywidualistycznym przywództwie przy jednocześnie najmniej systematycznej organizacji.

86 Mole J., W tyglu Europy, Prószyński i S-ka, Warszawa 2000

87 Mole J., W tyglu Europy, Prószyński i S-ka, Warszawa 2000, s. 280, 281

88 Mole J., W tyglu Europy, Prószyński i S-ka, Warszawa 2000, s. 285, 285

89 Mole J., W tyglu Europy, Prószyński i S-ka, Warszawa 2000, s. 305

Poprzedni rozdział

Góra strony

Następny rozdział