Kultura Rosyjskiego Biznesu - Ocena poziomu dystansu władzy

KULTURA ROSYJSKIEGO BIZNESU

4.1.2. OCENA POZIOMU DYSTANSU WŁADZY

Podwładny powinien wyglądać głupkowato i licho,
Tak aby mądrością swoją nie zawstydzać naczelnika

Car Piotr I - rozporządzenie z 1709 roku

Inny ważny wskaźnik różnicy pomiędzy kulturami - to dystans w stosunku do władzy.
Czynnikami, powodującymi skłonność do dużego dystansu władzy w Rosji były głównie warunki geograficzne, mała liczebność średniej warstwy społecznej oraz niski poziom wykształcenia i zaawansowania technicznego. Kluczowym jednak czynnikiem, który miał wpływ z historycznego punktu widzenia na wysoki poziom dystansu władzy w Rosji była polityka państwa. Już w przed rewolucyjnym okresie władza w społeczeństwie rosyjskim była sprawowana niejednolicie. Jest to odzwierciedlone w formalnym statusie warstw społecznych, pańszczyźnie trwającej aż do połowy XIX wieku, słabej i małej klasie średniej, mocnej centralizacji władzy i prawie całkowitego braku tradycji demokratycznych. Ten trend był kontynuowany podczas ery stalinowskiej, z hierarchią partyjną jako warstwą struktury władzy i efektywnym ale represyjnym w całym znaczeniu tego słowa systemem kontroli zachowań ludzkich. Badacze kultury doszukują się śladów stalinowskiej polityki celowego kształtowania wysokiego dystansu władzy w świadomości społecznej nawet w architekturze. Wielkie, monumentalne budowle w stylu "Pałacu Kultury i Nauki" miały wywoływać uczucie małości, nicości i respektu u sowieckiego obywatela wobec wszechpotężnej władzy państwa oraz partii komunistycznej.
Tradycja respektowania dużego dystansu władzy jest ciągle jeszcze silna we współczesnym społeczeństwie rosyjskim.
Jednocześnie można zaobserwować silną wiarę ogółu społeczeństwa w reformy demokratyczne, które mogą zmniejszyć dystans władzy i dać społeczeństwu wyższy poziom wolności ekonomicznej i współzawodnictwa.

Dla określenia poziomu dystansu władzy w Rosji oparto się na wcześniej już prezentowanych badaniach przeprowadzonych przez G. Hofstede

130, A. Naumowa

131, 132 oraz projektu

133.

KRAJ LUB REGION	PDI	KRAJ LUB REGION	PDI	KRAJ LUB REGION	PDI
Malezja	104	Salwador	66	Jamajka	45
Gwatemala	95	Turcja	66	Rosja (Naumov)	40
Panama	95	Belgia	65	USA	40
Filipiny	94	Afryka wschodnia	64	Kanada	39
Rosja (Hofstede)	90	Peru	64	Holandia	38
Meksyk	81	Tajlandia	64	Australia	36
Wenezuela	81	Chile	63	Kostaryka	35
Kraje Arabskie	80	Portugalia	63	Niemcy	35
Ekwador	78	Urugwaj	61	Wielka Brytania	35
Indonezja	78	Grecja	60	Szwajcaria	34
Rosja (GLOBE)	77	Korea południowa	60	Finlandia	33
Indie	77	Iran	58	Norwegia	31
Afryka zachodnia	77	Tajwan	58	Szwecja	31
Jugosławia	76	Hiszpania	57	Irlandia	28
Singapur	74	Pakistan	55	Nowa Zelandia	22
Brazylia	69	Japonia	54	Dania	18
Francja	68	Włochy	50	Izrael	13
Hongkong	68	Argentyna	49	Austria	11
Kolumbia	67	Afryka Południowa	49

Tabela 4.1.2.1. Wskaźniki dystansu władzy G. Hofstede - PDI dla 50 krajów i 3 regionów

Wyniki uzyskane przez G. Hofstede odnośnie dystansu władzy przedstawiono w tabeli 4.1.2.1. W tabeli tej umieszczono również dla porównania (szczegółowo ten problem omówiono w punkcie 4.4.1.) wyniki badań A. Naumowa oraz uzyskanych w ramach projektu GLOBE. Aby uzyskać wyniki liczbowe odpowiadające skali, którą stosował G. Hofstede (od 1 do 100) wskaźniki zawarte w badaniach GLOBE (które były w skali od 1 do 7) zostały pomnożone przez 100, następnie podzielone przez 7, czyli 5.52 x 100 : 7 = 76.86. Wysoka zbieżność wyników, które osiągnął G. Hofstede i w programu GLOBE dla wskaźnika indywidualizmu obliczona tą samą metodą dla innych krajów dowodzi o możliwości porównania wskaźników z Rosji uzyskanych z tych różnych źródeł.

WSKAŹNIKI	MAŁY DYSTANS W STOSUNKU DO WŁADZY	DUŻY DYSTANS W STOSUNKU DO WŁADZY
Stosunek zależności	Niskie zapotrzebowanie na zależność	Wysokie zapotrzebowanie na zależność
Stosunek do nierówności	Unikanie nierówności	Nierówność jest uważana za normę
Hierarchiczność	Hierarchia tylko tam gdzie jest wygodnie	Hierarchia jako sposób na życie
Relacje między przełożonymi a podwładnymi	Przełożeni zazwyczaj są dostępni	Przełożeni często są niedostępni

Tabela 4.1.2.2. Wskaźniki kultury w zależności od relacji między wysokim a niskim dystansem władzy, wg G. Hofstede

134

Analiza jakościowa wpływu rożnych typów dystansu władzy na zachowanie gospodarcze, została przedstawiona w tabeli 4.1.2.2. Łatwo zauważyć, że realia rosyjskie prawie zawsze i przy każdym reżimie politycznym doskonale odpowiadały charakterystykom z ostatniej kolumny tabeli.

ZAWÓD, POZYCJA ZAWODOWA	WSKAŻNIK DYSTANSU WŁADZY PDI
Student dziennej szkoły biznesu	38
Pracujący student zaocznej szkoły biznesu	50
Wykładowca szkoły biznesu	39
Kierownik wydziału w szkole biznesu	30
Inni kierownicy	40
Menedżer	40

Tabela 4.1.2.3. Wskaźniki dystansu władzy G. Hofstede - PDI dla różnych pozycji zawodowych w Rosji według badań A. Naumowa

135

Jak widzimy wyraźnie w tabeli 4.1.2.1., według badań A. Naumowa, w odróżnieniu od badań przeprowadzonych przez G. Hofstede i uczestników programu GLOBE, Rosja skłania się ku znacznie mniejszemu dystansowi władzy. Rozbieżność tę można wyjaśnić, jeśli zwrócić uwagę na status respondentów A. Naumowa. Ten rosyjski profesor bowiem oparł się na badaniach ankietowych, które przeprowadził wśród przedstawicieli kadry kierowniczej i przyszłych kierowników. Wydaje się więc mało prawdopodobne, że do Szkoły Biznesu trafił zwykły podwładny albo ktoś, kto chciałby nim zostać.
Wysoką jednorodność materiału badawczego potwierdzają dane przedstawione w tabelach 4.1.2.3., 4.1.2.4., oraz 4.1.2.5. Jedynie w tabeli 4.1.2.3. możemy zauważyć pewne różnice, niższy dystans władzy deklarowany był przez kadrę kierowniczą uczelni, a niższy przez studentów, co jest zjawiskiem naturalnym, kierownicy bowiem nie widzą ze swojej pozycji tak wielkiego dystansu do władzy jak ma to miejsce w przypadku ich podwładnych. (posiadając władzę mają oni niejako ułatwiony dostęp do podwładnego). Przypomnijmy, że aby wykluczyć takie różnice, G. Hofstede porównywał wyniki ankietowe z różnych krajów dla grupy pracowników zajmujących dokładnie takie same stanowiska w firmie.

MIEJSCE ZAMIESZKANIA RESPONDENTA	WSKAŻNIK DYSTANSU WŁADZY PDI
Wołga	37
Moskwa	44
Ural / Syberia	39
Zachodnia Rosja i BiałoRuś	39
Rosja Południowa i Zakaukazie	40

Tabela 4.1.2.4. Wskaźniki dystansu władzy G. Hofstede - PDI dla różnych stref geograficznych w Rosji według badań A. Naumowa

136

ILOŚĆ PODWŁADNYCH U RESPONDENTA	WSKAŻNIK DYSTANSU WŁADZY PDI
Brak podwładnych	42
Mniej niż 10	38
Od 11 do 30	32
Powyżej 30	39

Tabela 4.1.2.5. Wskaźniki dystansu władzy - PDI w Rosji dla różnej ilości podwładnych u respondentów według badań A. Naumowa

137

WYMIAR KRAJ	DYSTANS WŁADZY
WYMIAR KRAJ	JEST	POWINNO BYĆ
Albania	4.52	3.58
Gruzja	5.22	2.84
Grecja	5.40	2.39
Kazachstan	5.31	3.15
Polska	5.10	3.12
Rosja	5.56	2.55
Słowenia	5,33	2.57
Węgry	5.56	2.49
Średnia światowa	5.15	4.72

Tabela 4.1.2.6. Wskaźniki dystansu władzy według GLOBE

138

Wyniki badań GLOBE przedstawione we tabeli 4.1.2.1., były przeliczone na skalę G. Hofstede dla porównania z innymi państwami na świecie i odnosiły się wyłącznie do dystansu władzy w kategorii oceny "jak jest". Tabela 4.1.2.6. ilustruje już wszystkie wyżej wymienione wymiary wskaźnika kolektywizmu w Rosji. Dla porównania w tabeli tej umieszczono państwa, które nie były wykazane wcześniej, oraz średnie światowe dla poszczególnych wskaźników. W kategorii oceny "jak jest", poziom dystansu władzy w Rosji wynosi 5.56 umieszczając ten kraj na wysokim 18 miejscu w grupie 73 krajów. Należy to wytłumaczyć jako dziedzictwo sowieckiego systemu totalitarnego. Jednocześnie Rosjanie pragną niskiego dystansu władzy - 2.62. Ten fakt wskazuje na ogromny wpływ kultury biznesu zachodniego w Rosji. Biznes rosyjski opierający się na tym trendzie, powinien znaleźć łatwiejszą drogę dopasowania się do międzynarodowych praktyk demokratycznych.

130 Hofstede G., Kultury i organizacje; zaprogramowanie umysłu, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2000

131 Naumov A.I., Puffer S.M., Measuring Russian Culture using Hofstede's Dimensions, International Association for Applied Psychology, Boston 2000

132 Naumov A.I., Hofstandowo izmjerenie Rasii, Manager, Moskwa 1996, s. 71-95

133 Praca zbiorowa, Cultural Influences on Leadership and Organizations: Project GLOBE, Michan & Co., Boston 1998

134 Hofstede G., Kultury i organizacje; zaprogramowanie umysłu, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2000 s. 62-79

135 Naumov A.I., Puffer S.M., Measuring Russian Culture using Hofstede's Dimensions, International Association for Applied Psychology, Boston 2000, s. 22

136 Naumov A.I., Puffer S.M., Measuring Russian Culture using Hofstede's Dimensions, International Association for Applied Psychology, Boston 2000, s. 23

137 Naumov A.I., Puffer S.M., Measuring Russian Culture using Hofstede's Dimensions, International Association for Applied Psychology, Boston 2000, s. 23

138 Praca zbiorowa, Cultural Influences on Leadership and Organizations: Project GLOBE, Michan & Co., Boston 1998 s. 69

Poprzedni rozdział

Góra strony

Następny rozdział