KULTURA ROSYJSKIEGO BIZNESU  

5.1. PROPOZYCJE PRAKTYCZNEGO WYKORZYSTANIA ZNAJOMOŚCI ROSYJSKIEJ KULTURY ORGANIZACYJNEJ I STYLU PRACY

Hierarchia w firmie.

Rosja jest krajem wysoko hierarchicznym, o ogromnym dystansie i centralizacji władzy.
Struktura organizacyjna firmy na ogół nie wygląda jak piramida, lecz jak bożonarodzeniowa choinka. Rozszerzające się gałęzie nie są połączone między sobą, lecz z centralnym pniem zasobów, decyzji i łączności, nad którym panuje siedzący na wierzchołku silny i autokratyczny przywódca.
W wielu firmach rosyjskich informacje są przekazywane szefowi tylko na jego wyraźne życzenie.
Rosyjscy menedżerowie często nie umieją (lub nie chcą) przekazywać części władzy swoim podwładnym. Ograniczają się z reguły tylko do wydawania im poleceń. Na przykład w instytucjach państwowych kierownik średniego szczebla nie ma zwykle dostatecznych kompetencji i możliwości, by podjąć jakąkolwiek decyzję i wprowadzić ją w życie bez rozporządzenia dyrektora naczelnego. Na każdym poziomie rozbudowanej machiny biurokratycznej, znajdą się bowiem osoby zdolne zastopować projekt. Możność mówienia "nie" jest często jedynym wyrazem faktycznej władzy, jaką posiadają. Prowadzenie rozmów z licznymi zastępcami i podwładnymi może więc być tylko stratą czasu. Bardzo ważne więc jest, aby przed rozpoczęciem rozmów upewnić się, czy osoba z którą prowadzona jest rozmowa, może na pewno podejmować decyzje.
Znaczenie osobistych kontaktów.

Rosja jest krajem zdecydowanie propartnerskim.
Biznes na całym świecie ma w pewnym stopniu charakter osobisty, w Rosji szczególnie. Tak jak to jest w przypadku innych krajów propartnerskich, żeby tu cokolwiek osiągnąć, trzeba najpierw nawiązać dobre stosunki osobiste. Liczy się to, kogo się zna. Te niezbędne powiązania mieszkańcy Azji Wschodniej nazywają "guanxi", Latynosi "palanca", a Egipcjanie "wastah". W języku rosyjskim odpowiednikami tych określeń są słowa "blat" oraz "znakomstwo".
Prawo handlowe w Rosji i kontrakt czy inna umowa, nie znaczą tak dużo jak w innych krajach. Prawo handlowe wprawdzie teoretycznie istnieje, jednak egzekwowanie czegokolwiek przez sąd trwa latami. Rosjanie wierzą raczej w stosunki międzyludzkie niż w kontrakty.
W Rosji kontrakty podpisuje się zwykle po zawarciu przyjaźni, a nie przed. Dewizą wielu rosyjskich biznesmenów jest robienie interesów tylko z przyjaciółmi. Typowym zachowaniem jest dzielenie ludzi na "swoich" i "obcych".
W odróżnieniu od innych krajów propartnerskich, nie zaobserwujemy tu przy pierwszych kontaktach braku zaufania do obcych, czy ksenofobii. Wręcz przeciwnie, Rosjanie są bardzo towarzyscy i otwarci na nowe znajomości. Przybyszów z zachodu, już przy pierwszym spotkaniu darzą zwykle dużym szacunkiem i często większym zaufaniem niż przedstawicieli firm miejscowych.
Podejmowanie decyzji.

Dzisiejszy dyrektor rosyjskiej firmy zwykle sporządza plany i wyznacza cele na własną rękę i własną odpowiedzialność. Pracownicy czy kierownicy niższego szczebla, na ogół nie biorą udziału w podejmowaniu decyzji.
Horyzont planowania strategicznego nie wykracza zazwyczaj poza najbliższych 12 miesięcy. Z uwagi na gwałtowne zmiany otoczenia, menedżerowie nie mają motywacji do tworzenia bardziej dalekosiężnych planów.
Planowanie opiera się zwykle na kilku kluczowych wskaźnikach (obroty, zysk i płynność finansowa), oraz doświadczeniu i instynkcie handlowym naczelnego dyrektora.
Tradycyjnym instrumentem zarządzania jest rozporządzenie czyli "ukaz". Jest on zwykle wynikiem decyzji jednej osoby, podjętej co najwyżej w gronie najbliższych doradców i nie poddanej dyskusji ani nie podbudowanej systematyczną analizą.
Pogląd przełożonego, który powinien posiadać i demonstrować władzę, zawsze przeważa nad zdaniem podwładnych, gdyż inaczej traci on autorytet.
Pozycja zespołu i pracownika.

Cudzoziemców zaskakuje u Rosjan połączenie kolektywizmu ze skrajnym nieraz indywidualizmem.
Pragnienie posiadania silnego przywódcy, na którego barki ceduje się władzę i odpowiedzialność, nie wyklucza jednak anarchistycznych zachowań podwładnych. W czasach komunizmu podkreślano rolę kolektywu, ale nigdy nie doszło tam do wypracowania autentycznego modelu grupowego zarządzania, w którym pracownicy biorą udział w podejmowaniu decyzji i przejmują odpowiedzialność za ich realizację. Oficjalne zebrania rzadko stanowią forum, na którym dochodzi do dyskusji, sporów czy zbierania informacji, a jeszcze rzadziej do podejmowania decyzji czy ustalania planów. Rosjanie współpracują nie w zespołach, lecz w grupach. Ich role są nieokreślone, a sposób funkcjonowania nie podlega żadnym normom strukturalnym. Całą władzę skupia zawsze ktoś najwyższy rangą. Model ten jest powielany "w dół" i sięga aż do najniższych szczebli instytucji. Związki osobiste, grupy nieformalne, układy personalne są często podstawą struktury organizacyjnej.
Podstawowym miernikiem pozycji pracownika jest zaufanie, jakim obdarzają go przełożeni. Jego kwalifikacje, efektywność czy doświadczenie zawodowe stoją na dalszym miejscu. Powiązania z przedstawicielami władzy i wpływy osobiste mają tak duże znaczenie w Rosji, że osoba nimi dysponująca często jest rzeczywiście cenniejsza i przynosi firmie więcej korzyści niż znakomity nawet, ale niezależny fachowiec nie posiadający podobnych koneksji.

Etyka handlowa.

Biznesmeni zainteresowani robieniem biznesu w Rosji, powinni jasno zdawać sobie sprawę, że reguły etyczne i tradycje są tu odmienne niż w innych krajach. To co na zachodzie uważane jest za przekupstwo, w Rosji może być widziane jako środek do zawiązania przyjaźni. W większości przypadków łapówka jest jedyną drogą do finalizacji kontraktu z firmą państwową. Zachodni biznesmeni mają więc do wyboru trzy możliwości:

1 - zrezygnować z działalności w Rosji,
2 - skorzystać z lokalnego pośrednika (np. dystrybutora)
3 - zdecydować "skoro jestem w Rosji robię tak jak robią Rosjanie".

Innych możliwości po prostu nie ma. Wszelkie próby negocjacji, odwołujące się do etyki i moralności kończą się fiaskiem.

Stosunek do kobiet.

Hasła komunistycznej propagandy, głoszącej równouprawnienie kobiet, nie znalazły odzwierciedlenia w praktyce. Kobiety stanowią około 52% siły roboczej ale wśród osób zajmujących stanowiska kierownicze jest tylko 4.5 % przedstawicielek płci pięknej. Mniej niż 15% firm w Rosji zostało zarejestrowanych przez kobiety. Bardzo niewiele kobiet dociera do najwyższych kręgów władzy w administracji, polityce, nauce i biznesie. Ponieważ niewiele kobiet osiągnęło stanowiska decyzyjne w rosyjskich organizacjach biznesowych, mężczyźni nie są przyzwyczajeni do współdziałania z kobietami, na zasadzie przypominającej zasadę równości. Kobiety z Zachodu mogą oczekiwać ze strony Rosjan kurtuazji, muszą jednak być też przygotowane na to, że w sferze zawodowej mogą być ignorowane.

  Poprzedni rozdział

© 1998 - 2005 Pawel Wojcik. All rights reserved.